به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم؛ امروز سالگرد واقعه نسلکشی ارامنه ترکیه توسط دولت عثمانی در 98 سال پیش است رویدادی که در آن صدها هزار تن مرد و زن، پیر و جوان ارمنی جان خود را از دست دادند. اما پس از گذشت قریب به یک قرن از این حادثه هنوز تمام ابعاد آن مشخص نشده و هنوز تلاش بازماندگان قربانیان برای احقاق حق از دست رفته خانوادههایشان ادامه دارد.
یادبود نسل کشی ارامنه در ایروان پایتحت جمهوری ارمنستان
ترکیه، وارث قانونی امپراطوری عثمانی عبارت نسلکشی را برای توصیف آنچه اتفاق افتاده است نمیپذیرد این در حالی است که تاکنون، بیست کشور جهان به صورت رسمی رویدادهای این دوره زمانی را به عنوان نسلکشی قلمداد کردهاند. در سالهای اخیر، این کشور با درخواستهای زیادی برای پذیرش این رویداد به عنوان نسلکشی رویارو بوده است.
98 سال پیش چه رخ داد؟
نسلکشی ارامنه و یا آنگونه که خود ارمنیها میگویند "جنایت بزرگ" عبارت از نابودی سیساتماتیک اقلیت ارمنی در وطن تاریخیشان توسط امپراطوری عثمانی است. این رویداد غمانگیز طی جنگ جهانی اول و پس از آن و در دو مرحله رخ داد: نابودی تمام مردان بالغ از طریق کشتار دستهجمعی و کار اجباری، و تبعید زنان، کودکان و افراد سالخورده و پیادهروی مرگبار به سوی صحرای سینا. تخمین زده میشود که در کل در حدود 600 هزار الی 1.5 میلیون نفر جان خود را از دست دادند.
زن ارمنی و فرزندش که جان خود را بر اثر مشقات راه و گرسنگی از دست داده است
حلب سوریه
این در حالی است که دولت ترکیه این رقم را 200 تا 300 هزار نفر اعلام میکند. آشوریها، یونانیها و دیگر اقلیتهای قومی نیز به همین منوال توسط دولت عثمانی هدف نابودی قرار گرفتند. بسیاری از تاریخنگاران نحوه عمل دولت عثمانی را به مثابه نسلکشی قلمداد کردهاند.
گفته میشود که این واقعه اولین نسلکشی عصر مدرن بوده و به گونهای طرحریزی شده بود که جمعیت ارمنی ساکن در مرزهای ترکیه امروزی به صورت کامل نابود شوند.
جسد کودک ارمنی که بر اثر گرسنگی جان خود را از دست داده است
اکثر تصاویر مرتبط با نسلکشی توسط یک پزشک آلمانی تهیه شدهاند
تاریخنگاران معتقدند در 24 آوریل سال 1915، یعنی زمانی که مقامات عثمانی در حدود 250 روشنفکر و رهبر جامعه ارمنیها را در استانبول دستگیر کردند، نسلکشی آغاز شد. پس از آن، نیروهای نظامی عثمانی ارمنیها را از وطنشان اخراج کرده و مجبور کردند که صدها کیلومتر را با پای پیاده و بدون آب و غذا به سوی صحرایی که هماکنون در سوریه قرار دارد حرکت کنند. کشتارها بدون توجه به سن و یا جنسیت انجام میگرفت و زنان و دختران ارمنی در طول مسیر بارها مورد تعرض قرار میگرفتند. این تبعیدها دلیل پراکندگی بسیار ارمنیها در سراسر جهان است.
نسلکشی به چه واقعهای اطلاق میشود؟
بر اساس کنوانسیون جلوگیری از تبعیض و حمایت از اقلیتهای سازمان ملل که در سال 1948 به تصویب اعضا رسید، نسلکشی به عنوان اقدامی معرفی میشود که هدف از آن نابودی بخشی یا همه یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی از طرق زیر است:
• کشتار اعضای گروه
• وارد آوردن آسیبهای جسمی یا روانی به اعضای گروه
• پدید آوردن عمدی برخی شرایط فیزیکی برای نابودی گروه (همه گروه یا حتی بخشی از آن)
• انتقال اجباری کودکان یک گروه به گروه دیگر
با توجه به آنچه در منطقه ارمنینشین ترکیه روی داده میتوان گفت که تمام اقداماتی که به عنوان نسلکشی شناخته میشوند درباره آنها جاری بوده است.
مراسم یادبود نسلکشی ارامنه در 24 آوریل
پیشزمینه سیاسی کشتار ارامنه
در سال 1908، گروهی با عنوان "ترکان جوان" سلطان عثمانی را سرنگون کرد. ارمنیها عموما از این رژیم جدید استقبال کردند زیرا آن را به عنوان یک جایگزین مترقی برای استبداد عثمانی قلمداد کردند. اما گروه کوچکی از ناسیونالیستهای افراطی به ریاست سه نفر به نامهای انور پاشا، جمال پاشا و طلعت پاشا، جنبش "ترکان جوان" (و حزب سیاسی آن یعنی کمیته اتحاد و پیشرفت) را تحت تسلط خود درآوردند.
انور پاشا (وسط) و جمال پاشا (راست) دو تن از رهبران ترکان جوان و طراحان نسلکشی ارامنه
این گروه سهنفره شروع به طرح توطئهای برای نابودی جمعیت ارمنی زده و بنابراین آنها را "ستون پنجم" دشمن نامیدند. در آن زمان ترکیه در اتحاد با آلمان علیه روسیه، فرانسه و انگلستان در حال جنگ بود. بهانه همکاری بین ارمنیها و روسها برای تجزیه دولت عثمانی و تشکیل کشور ارامنه فرصت مناسبی را در اختیار ترکان جوان قرار داد تا برنامه خود را عملی سازند.
چه کسانی نسلکشی را به رسمیت شناختهاند
آرژانتین، ارمنستان، بلژیک، کانادا، فرانسه، ایتالیا، روسیه و اروگوئه در میان بیش از 20 کشوری هستند که این نسل کشی را به رسمیت شناختهاند. پارلمان اروپا و کمیته فرعی جلوگیری از تبعیض و حمایت از اقلیتهای سازمان ملل نیز چنین کردهاند.
انگلستان، آمریکا و اسرائیل از شناسایی نسلکشی تاکنون اجتناب کردهاند. باراک اوباما اگرچه قبل از انتخاب به عنوان ریاستجمهوری حمایت کامل خود را از این امر اعلام کرده بود اما پس از آن به علت ارجحیت روابط با ترکیه از این کار سرباز زد و تاکنون در سخنرانیهای خود از واژه نسلکشی استفاده نکرده است. این در حالی است که علیرغم تصویب واژه نسل کشی در کمیته امور خارجی کنگره، کاخ سفید نسبت به تبعات آن هشدار داده و اعلام کرده که مصالح سیاست خارجی آمریکا در تضاد با به رسمیت شناختن نسلکشی است.
پیگرد قضایی بحث درباره نسلکشی ارامنه توسط دولت ترکیه
در جمهوری ترکیه بحث عمومی درباره این موضوع تا همین اواخر یکی از تابوها محسوب میشد. البته قوانین ترکیه هماکنون نیز کسانی که معتقد به نسلکشی ارامنه توسط دولت وقت عثمانی هستند را تحت پیگرد قرار میدهند.
اورهان پاموک، نویسنده بزرگ ترکیه و برنده جایزه نوبل ادبیات
وی به علت انتقاد از سیاستهای دولت ترکیه در قبال نسلکشی ارامنه تحت پیگرد قضایی قرار گرفت
ماده 301 قوانین ترکیه درباره "اهانت به ترک بودگی" برای تعقیب قضایی نویسندگان بزرگی مورد استفاده قرار گرفته که به مسأله کشتار ارمنیها پرداختهاند. در میان این نویسندگان میتوان به افرادی چون اورهان پاموک، نویسنده برنده جایزه نوبل، و هرانت دینک، روزنامهنگار و فعال مدنی ارمنی اشاره کرد. دینک در ژانویه 2007 توسط یک نوجوان ملی گرا به قتل رسید.
آیا روابط ترکیه و ارمنی هنوز دچار بحران است؟
پس از سالها سردی در روابط ترکیه و ارمنستان در سال 2009 نشانههایی از بهبود به چشم خورد. در اکتبر این سال توافقنامهای برای آغاز روابط دیپلماتیک و نیز بازگشایی مرزها امضا شد. اما مسائل دیگری به مانند بحران قرهباغ در آذربایجان مانع تحول روابط بین دو طرف هستند.
کودکان ارمنی که در میان نگاههای سرد ناظرین جان خود را بر اثر گرسنگی از دست دادهاند
ارمنستان و بالاخص گروههای ارمنی خارج از کشور به رسمیت شناخته شدن نسلکشی را یکی از شروط اصلی عادیسازی روابط میدانند، خواستهای که با مخالفت دولتمردان ترک مواجه شده است./ تسنیم
